2.1 Balarila at Wasto Gamit ng mga Salita sa Filipino
Key Takeaways
- Ang 'ng' ay ginagamit bilang pananda ng tuwirang layon at pagmamay-ari, samantalang ang 'nang' ay ginagamit bilang kasingkahulugan ng 'noong' o 'upang', sa pang-abay na pamaraan, at sa pag-uulit ng pandiwa.
- Ginagamit ang 'rin/raw' kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa patinig (a, e, i, o, u) o malapatinig na 'w' at 'y'; ang 'din/daw' naman ay kapag nagtatapos sa katinig.
- Ang 'subukin' ay tumutukoy sa pagsusuri ng lakas, kalidad, o kakayahan ng tao o bagay; ang 'subukan' ay ang lestimong pagmamasid o pag-eespiya sa kilos ng isang tao.
- Ang 'pahirin' ay ang pag-alis o pagpawi ng bagay mula sa ibabaw, samantalang ang 'pahiran' ay ang paglalagay ng bagay sa isang ibabaw.
- Mayroong pitong pokus ang pandiwa sa Filipino (Tagabuklod/Aktor, Layon/Gol, Ganapan/Lokatibo, Tagatanggap/Benepaktibo, Gamit/Instrumental, Sanhi/Kosatibo, at Direksyonal) na madalas lumabas sa pagsusulit sa LET.
Last updated: July 2026
Balarila at Wasto Gamit ng mga Salita sa Filipino
Pangunahing Batayan sa LET: Ang bahagi ng General Education sa Licensure Examination for Professional Teachers (LET) ay naglalaman ng mga tanong na sumusubok sa kaalaman ng mga calon na guro sa wastong balarila (grammar), tamang pagpili ng salita (word usage), at pagsusuri ng estruktura ng pangungusap sa wikang Filipino.
Mga Bahagi ng Pananalita (Parts of Speech)
Ang balarilang Filipino ay nakasalalay sa siyam na pangunahing bahagi ng pananalita. Ang bawat isa ay may tiyak na gampanin sa pagbuo ng makabuluhang pahayag.
| Bahagi ng Pananalita | Kahulugan at Tungkulin | Mga Halimbawa |
|---|---|---|
| Pangngalan (Noun) | Tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, hayop, pook, o kaisipan. | Guro, Bayanihan, Maynila, Kawayan |
| Panghalip (Pronoun) | Salitang inihahalili o pamalit sa pangngalan. | Ako, Ikaw, Siya, Ito, Ganito, Sinuman |
| Pandiwa (Verb) | Nagsasaad ng kilos, galaw, o proseso ng pagbabago. | Nagsusulat, Kumain, Mag-aaral, Umunlad |
| Pang-uri (Adjective) | Nagbibigay-turing o naglalarawan sa pangngalan o panghalip. | Matalino, Marangal, Masipag, Mahirap |
| Pang-abay (Adverb) | Naglalarawan sa pandiwa, pang-uri, o kapwa pang-abay. | Mabilis (tumakbo), Sadyang (maganda) |
| Pangatnig (Conjunction) | Nag-uugnay ng dalawang salita, parirala, o sugnay. | At, Ngunit, Sapagkat, Palibhasa, Habang |
| Pang-ukol (Preposition) | Nag-uugnay sa pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. | Ayon sa, Para kay, Ukol sa, Hinggil sa |
| Pang-angkop (Ligature) | Nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan. | Na, -ng, -g (Mabuting guro, Aklat na makapal) |
| Pantukoy (Article/Marker) | Salitang nagpapakilala sa pangngalan. | Si, Sina, Ang, Ang mga |
Ang Pitong Pokus ng Pandiwa (Focus of the Verb)
Isa sa pinakamahalagang aralin sa balarilang Filipino na madalas lumabas sa LET ay ang Pokus ng Pandiwa—ang tawag sa relasyong semantiko ng pandiwa sa paksa o simuno ng pangungusap.
- Pokus sa Aktor / Tagabuklod (Actor Focus): Ang paksa ng pangungusap ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Gumagamit ng mga panlapig -um-, mag-, ma-, mang-, makapag-.
- Halimbawa: Nagsanay ang mga guro para sa bagong kurikulum. (Paksa: ang mga guro)
- Pokus sa Layon / Gol (Goal Focus): Ang paksa ang tuwirang layon o ang tinatanggap ang kilos ng pandiwa. Panlapi: -in, i-, -an, ma-.
- Halimbawa: Binasa ni Maria ang pampanitikang aklat. (Paksa: ang pampanitikang aklat)
- Pokus sa Ganapan / Lokatibo (Locative Focus): Ang paksa ay ang lugar o pook na pinagganapan ng kilos. Panlapi: -an, -han, pag-...-an.
- Halimbawa: Pinagdausan ng seminar ang malaking bulwagan. (Paksa: ang malaking bulwagan)
- Pokus sa Tagatanggap / Benepaktibo (Benefactive Focus): Ang paksa ang nakikinabang o pinaglalaanan ng kilos. Panlapi: i-, ipag-, ipagpa-.
- Halimbawa: Ipinagluto ng ina ang kanyang mga anak ng masarap na hapunan. (Paksa: ang kanyang mga anak)
- Pokus sa Gamit / Instrumental (Instrumental Focus): Ang paksa ay ang kasangkapan o bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos. Panlapi: ipang-.
- Halimbawa: Ipanghiwa mo ang bagong kutsilyong ito sa karne. (Paksa: ang bagong kutsilyong ito)
- Pokus sa Sanhi / Kosatibo (Causal Focus): Ang paksa ang dahilan o kadahilanan ng pagkakaganap ng kilos. Panlapi: ika-, ikapag-.
- Halimbawa: Ikinagalak ng buong pamilya ang pagpasa niya sa LET. (Paksa: ang pagpasa niya sa LET)
- Pokus sa Direksyonal (Directional Focus): Ang paksa ay ang direksyon o patutunguhan ng kilos. Panlapi: -an, -han, paki-...-an.
- Halimbawa: Pinuntahan ng mga mag-aaral ang silid-aklatan. (Paksa: ang silid-aklatan)
Wastong Gamit ng mga Salita (Correct Word Usage)
Sa pagsusulit sa LET, madalas ibigay bilang pangkiling na tanong (distractor traps) ang mga salitang magkatunog ngunit magkaiba ang wastong pamantayan ng paggamit.
1. Wastong Gamit ng NANG at NG
- Gamit ng NG:
- Bilang pananda sa tuwirang layon: Bumili siya ng bagong libro.
- Bilang pananda ng pagmamay-ari: Ang kwaderno ng mag-aaral ay malinis.
- Kapag katumbas ng 'of' sa Ingles: Puno ng pag-asa ang kanyang puso.
- Gamit ng NANG:
- Kasingkahulugan ng 'noong' (when): Nang dumating ang punong-guro, nagsimula ang programa.
- Kasingkahulugan ng 'upang' o 'para' (in order to): Mag-aral nang mabuti nang makapasa sa board exam.
- Nagsasaad ng pang-abay na pamaraan (how an action is done): Tumakbo siya nang mabilis.
- Sa pag-uulit ng pandiwa: Nagsalita nang nagsalita ang tagapagsalita.
- Pinagsamang 'na' at 'ng': Malaki nang (na ng) pagbabago ang naganap.
2. Wastong Gamit ng MAY at MAYROON
- Ginagamit ang MAY kapag sinusundan ng:
- Pangngalan: * May pagsusulit bukas.*
- Pandiwa: * May dumating na panauhin.*
- Pang-uri: * May bagong ordinansa ang lungsod.*
- Panghalip Panao na Paari: * May kanila silang desisyon.*
- Pantukoy na 'mga': * May mga batang naglalaro sa lansangan.*
- Ginagamit ang MAYROON kapag sinusundan ng:
- Kataga (din, rin, ba, pala, nga): * Mayroon ba tayong takdang-aralin?*
- Panghalip Panao sa Kaukulang Palagyo (ako, ikaw, siya, tayo): * Mayroon siyang malaking pangarap.*
- Bilang panagot sa isang tanong: "May pera ka ba?" " Mayroon."
3. Wastong Gamit ng DIN/DAW at RIN/RAW
- RIN / RAW: Ginagamit kung ang salitang sinusundan ay nagtatapos sa patinig (a, e, i, o, u) o sa malapatinig na w at y.
- Halimbawa: Siya rin ay nagnanais maging guro. Masaya raw ang lakbay-aral.
- DIN / DAW: Ginagamit kung ang salitang sinusundan ay nagtatapos sa katinig (consonants) maliban sa w at y.
- Halimbawa: Matalino din ang kanyang kapatid. Tahimik daw ang silid.
4. Iba Pang Mahahalagang Magkatambal na Salita
| Magkatambal na Salita | Tiyak na Alituntunin at Pagkakaiba | Halimbawang Pangungusap |
|---|---|---|
| Subukin vs Subukan | Subukin: Pagsubok sa kalidad, lakas, o bisa (to test/try).<br>Subukan: Pagmamasid o pag-eespiya sa kilos ng tao (to spy on). | - Subukin natin ang tibay ng mesa.<br>- Subukan mo kung ano ang ginagawa niya sa silid. |
| Pahirin vs Pahiran | Pahirin: Pag-alis o pagpawi ng bagay (to wipe off).<br>Pahiran: Paglalagay ng bagay sa ibabaw (to apply to). | - Pahirin mo ang pawis sa iyong mukha.<br>- Pahiran mo ng mantikilya ang tinapay. |
| Operahin vs Operahan | Operahin: Tinutukoy ang tiyak na bahagi ng katawan.<br>Operahan: Tinutukoy ang taong sasailalim sa operasyon. | - Operahin ang katarata sa kanyang mata.<br>- Operahan si Aling Rosa bukas ng umaga. |
| Sundin vs Sundan | Sundin: Pagsunod sa payo, utos, o alituntunin (to obey).<br>Sundan: Pagsunod sa kasunod na tao, dako, o ehemplo (to follow). | - Sundin natin ang mga batas ng paaralan.<br>- Sundan mo ang yapak ng iyong mga magulang. |
| Pinto vs Pintuan | Pinto: Ang mismong nakatagilid na sahig/harang (door panel).<br>Pintuan: Ang lagusan o daanan kung saan nakakabit ang pinto (doorway). | - Isara mo ang pinto dahil malamig.<br>- Nakatayo siya sa pintuan ng silid-aralan. |
| Hagdan vs Hagdanan | Hagdan: Ang mga baitang na inaakyatan (steps/stairs).<br>Hagdanan: Ang kinalalagyan o lugar ng hagdan (stairwell). | - Mabilis siyang umakyat sa hagdan.<br>- Linisin mo ang hagdanan ng gusali. |
Mga Karaniwang Maling Gamit at Kasanayan sa LET
- Kila vs Kina: Walang salitang "kila" sa pormal na balarilang Filipino. Ang tamang anyo ay kina (maramihan ng kay). Mali: Pumunta kami kila Juan. Tama: Pumunta kami kina Juan.
- Taga- vs Taga: Ginagamitan lamang ng gitling (-) ang taga- kapag sinusundan ng pangngalang pantangi. Halimbawa: Taga-Maynila (pantangi) ngunit tagabundok (pambalana).
- Mabanggit vs Mabanggit-banggit: Ang pag-uulit ng salitang-ugat na may dalawang pantig ay nagpapakita ng paulit-ulit na kilos o pagbibigay-diin.
Test Your Knowledge
Alin sa mga sumusunod na pangungusap ang nagpapakita ng Pokus sa Gamit (Instrumental Focus) ng pandiwa?
A
B
C
D
Test Your Knowledge
Piliin ang wastong salita upang kumpletuhin ang pangungusap: "Nag-aral nang mabuti si Juan ______ makakuha siya ng mataas na marka sa pagsusulit sa LET."
A
B
C
D
Test Your Knowledge
Suriin ang pangungusap: "______ mo ang mantikilya sa bagong lutong pandesal bago mo ito kainin." Alin ang tamang salita?
A
B
C
D
Test Your Knowledge
Alin sa mga sumusunod na pangungusap ang GRAMATIKAL NA TAMA ayon sa pormal na alituntunin ng balarilang Filipino?
A
B
C
D