4.1 Balarila: Ng at Nang, Pang-ukol, at Pangungusap

Bakit Mahalaga Ito sa PUPCET

Ang Language Proficiency ay may timbang na humigit-kumulang 26% ng PUPCET, at malaking bahagi nito ay Filipino grammar o balarila. Halos bawat batch ng PUPCET ay may tanong tungkol sa ng at nang, pang-ukol, at pokus ng pandiwa. Dahil papel-based at puro multiple choice ang pagsusulit, madalas ang tanong ay: "Alin sa mga sumusunod ang tamang gamit ng salita?" o "Piliin ang pangungusap na wasto ang balarila." Ang mga tanong na ito ay hindi pahulaan — may malinaw na tuntunin, at kung alam mo ang tuntunin, sigurado ang puntos.

Ang Pagkakaiba ng Ng at Nang

Ito ang pinakamadalas itanong na grammar point. Ang ng (binibigkas na /nang/ ngunit isinusulat na "ng") ay may dalawang gamit: (1) pananda o marker ng layon — nagpapakilala ito ng pangngalan na tumatanggap ng kilos, at (2) pang-uri o panuring linker na nag-uugnay ng salita sa inilalarawan nito. Ang nang naman ay ginagamit kapag: (1) nangangahulugan itong "upang" o "para", (2) nangangahulugang "noong" (panahon), (3) naglalarawan kung paano ginawa ang kilos (pang-abay), at (4) ginagamit sa pag-uulit ng salita.

Trick sa pagsusulit: Palitan ang salita ng "upang" o "noong". Kung pumapasa ang kahulugan, nang ang gamitin. Kung hindi, subukan kung marker o linker ito — kung oo, ng ang gamitin. Halimbawa: "Nagdasal ako ___ mapasa ang pagsusulit." Subukan: "Nagdasal ako upang mapasa ang pagsusulit" — tama, kaya nang. Sa "May lakas ___ loob si Andres," hindi puwedeng "upang" o "noong"; ang "ng" dito ay linker sa "lakas ng loob" (courage), kaya ng.

Pang-ukol: Ang Mga Tulay ng Pangungusap

Ang pang-ukol (preposition) ay salitang nag-uugnay ng pangngalan o panghalip sa iba pang bahagi ng pangungusap. Narito ang mga pinakamadalas lumabas sa PUPCET:

• sa — lugar o direksyon: "Pumunta si Nadia sa Batangas."
• ng — pagmamay-ari o layon: "ang bahay ng lolo ko"
• para sa — benepisyaryo: "Ang regalong ito ay para sa nanay."
• tungkol sa — paksa: "Ang ulat ay tungkol sa kalikasan."
• alinsunod sa — pagsunod: "Alinsunod sa batas, bawal ang paninigarilyo."
• mula sa / hanggang sa — pinagmulan at hangganan: "mula sa Quezon City hanggang sa Naga"

Kapag pangngalang pantao (pangalan ng tao) ang kasunod, hindi basta "sa" o "ng" ang gamit — kay, kina, nina ang wasto:

Trap: Hindi pwedeng "sa Juan at Maria" kung gusto mong maging pormal at wasto — dapat "kina Juan at Maria." Ganoon din: "ang kotse nina Kuya at Ate," hindi "ng Kuya at Ate."

Pangatnig at Pangungusap

Ang pangatnig (conjunction) ay nagdurugtong ng dalawang salita, parirala, o sugnay. Ang mga karaniwan: at (and), ngunit/subalit/datapwat (but), o (or), dahil/sapagkat (because), kung (if), upang (so that), samantala (while). Ang pang-angkop naman (na/-ng) ay nag-uugnay ng pang-uri sa pangngalan: "mabait na bata," "magandang umaga." Huwag itong ipagkamali sa pang-ukol.

Ang bawat buong pangungusap ay may dalawang bahagi: ang simuno (subject) — ang pinag-uusapan, at ang panaguri (predicate) — ang sinasabi tungkol sa simuno. Sa pangungusap na "Ang mga mag-aaral ng PUP ay masipag mag-aral," ang simuno ay "Ang mga mag-aaral ng PUP" at ang panaguri ay "ay masipag mag-aral." Ang ay ay pananda na madalas lumilitaw kapag nauna ang simuno (di-karaniwang ayos). Sa karaniwang ayos, nauuna ang panaguri: "Masipag mag-aral ang mga mag-aaral ng PUP."

Pokus ng Pandiwa: Pinakamadalas Itanong

Ang pokus ng pandiwa (verb focus/voice) ay nagpapakita kung aling bahagi ng pangungusap ang binibigyan ng diin ng pandiwa. Sa PUPCET, tatlong pokus ang pinakamadalas:

Pansinin: sa pokus na tagaganap, ang gumagawa (si Karen) ang simuno at minarkahan ng si/ang. Sa pokus na layon, ang liham ang simuno kaya "ang liham" na at ang gumagawa ay minarkahan na ng ni/ng. Sa kagamitan, ang lapis ang simuno. Ang pagpapalit ng panlapi ng pandiwa ang nagpapabago ng pokus: sumulat → sinulat → ipinangsulat.

May iba pang pokus na minsan lumilitaw: sanhi (dahilan, ika-: "Ikinalungkot niya ang balita") at ganapan (lugar, -an: "Sinulatan niya ang papel"). Hindi mo kailangang kabisaduhin lahat, pero kilalanin ang panlapi.

Mga Karaniwang Trap sa PUPCET

1. "nang haraya" vs "nang hari" — ang "pangarap na pinapangarap" ay nang haraya? Hindi — ang "nang haraya" ay idyomatikong parirala, pero ang pangunahing trap ay ang "ng/nang" sa loob ng karaniwang pangungusap. Kapag pag-uulit tulad ng "araw nang araw," laging nang.
2. "kay" gamitin sa bagay, hindi tao — Mali: "Ibinigay ang sulat kay punong-guro" kapag pangalan ang kasunod ay tama, pero "kay mesa" ay laging mali; gamitin ang "sa mesa."
3. Linker na "-ng" — isinusulat itong nakadikit sa salitang nagtatapos sa patinig: "magandang bata," "mabangong bulaklak." Hindi hiwalay na salita.
4. Simuno na maramihan — "Ang mga bata ay naglalaro" — ang "mga" na ang nagpaparami; huwag nang dagdagan ng pang-paraming panlapi sa pandiwa.
5. "nang" + salitang-ugat sa pag-uulit ng pang-uri — "Ang bagyo ay lakas nang lakas" (getting stronger and stronger).

Exam tip: Kapag may pagpipiliang halos magkapareho ang pangungusap at ang pagkakaiba lang ay ng/nang o sa/kay, iyon mismo ang sinusukat — basahing mabuti ang konteksto at ilapat ang decision table sa itaas.